Auteur: WIP/WHO/Marc Wiegman
Deelprotocollen

Handhygiëne

De handen zijn een belangrijke potentiële besmettingsweg. Uit onderzoek is gebleken dat een goede handhygiëne de kans op besmettingen vermindert.

Handreiniging en handdesinfectie worden beschouwd als de belangrijkste maatregelen om het risico van het overbrengen van micro–organismen te verminderen.

Om risico op besmetting te minimaliseren is van groot belang dat de procedure handhygiëne elke keer wordt uitgevoerd na overledenenzorg en na contact met de directe omgeving van de overledene.Dit protocol bestaat uit de volgende onderdelen:

Meer informatie over hygiëne en handhygiëne kunt u vinden in het Protocol overledenenzorg - Hygiëne en het onderdeel productinformatie op deze website.


Protocol handhygiëne bij zorg voor overledene

Wanneer handhygiëne toe te passen…
  • Na mogelijk handcontact met lichaamsvloeistoffen van de overledene;
  • Direct na contact met lichaamsvloeistoffen van de overledene;
  • Na het uittrekken van handschoenen;
  • Na handcontact met de overledene;
  • Op het moment dat u de overledene verlaat;
  • Na handcontact met de directe omgeving van de overledene (ook als u geen handcontact met de overledene heeft gehad).
Handreiniging of handdesinfectie?
  • Handreiniging
    Was de handen met water en zeep:
    • bij zichtbaar vuil;
    • bij plakkerig aanvoelen;
    • Motivatie: Met water en zeep worden de handen gereinigd.

  • Handdesinfectie
    • Pas bij niet-zichtbaar verontreinigde handen bij voorkeur handdesinfectie toe.

        Belangrijk (Clostridium difficile en handdesinfectie)
        In geval van mogelijke besmettingsgevaar door de bacterie Clostridium difficile is het advies om de handen te wassen met desinfecterende zeep (handreiniging).
        Onderzoek heeft uitgewezen dat bij Clostridium difficile het gebruik van handenalcohol onvoldoende effect heeft en risico op besmetting en kruisbesmetting blijft bestaan. (Bron: LCI)

    • Handdesinfectie heeft voorkeur boven handreiniging omdat het meer huidvriendelijk is en handalcohol een grotere kiemreductie geeft.
    • Desinfectie met handalcohol heeft ook als voordeel dat het op de plek van verzorging gebruikt kan worden en men niet afhankelijk is van de aanwezigheid van een wastafel.
    • Een handalcohol heeft geen reinigende werking en is daarom alleen werkzaam op niet-zichtbaar verontreinigde handen.

    Pas na het wassen van de handen met water en zeep géén handdesinfectie toe
    Een dubbele handhygiëne is namelijk een grote belasting voor de handen.

Materialen
  • Handalcohol
    • Een handalcohol dient te voldoen aan de Europese normering EN 1500.
    • Handalcohol wordt bij voorkeur door middel van een dispenser verstrekt.

    Handalcohol is de verzamelnaam voor de alcoholpreparaten die gebruikt worden voor handdesinfectie en kan zowel op basis van ethanol, n-propanol ofisopropanol zijn samengesteld.
    Vanwege de ontvlambaarheid van alcoholen en dus ook handalcohol preparaten zijn er regels voor productie en opslag die in het gebruik niet van toepassing zijn.

    Om in gedachten te houden: Een product dat niet op alcohol basis is of combinatie producten met een afwijkende concentratie, maar voldoet aan de EN 1500 en ook ARBO-technisch is toegelaten, is een mogelijk alternatief.

      Ter informatie
      Handenalcohol betreft een desinfectans, wat betekent dat sprake is van een ontsmettende / desinfecterende werking. Een dergelijk desinfectans wordt plaatselijk (uitwendig) gebruikt op het lichaam om schadelijke micro-organismen te inactiveren / te doden.

    Toevoegingen

    • Er worden geen preparaten gebruikt waaraan chloorhexidine of een ander desinfectans is toegevoegd.
      Voor de gewone handhygiëne hebben deze toevoegingen geen extra waarde.

    Veiligheid

    Absorptie van alcohol door de huid, tijdens de toepassing, is beschreven. Deze is echter zo gering, dat dit geen risico vormt. Dit blijkt onder andere uit het rapport Ethanol (ethyl alcohol) van de Gezondheidsraad

    Handenalcohol en religie
    Alcohol absorptie door de huid wordt niet als een probleem gezien binnen die religies waar de consumptie van alcohol verboden is.

  • Zeep
    • Als standaard wordt gekozen voor vloeibare desinfecterende zeep uit een dispenser.

      Uitzondering kan worden gemaakt voor medewerkers met aangetoonde of bewezen overgevoeligheid voor de in vloeibare zeep vrijwel altijd aanwezige conserveringsmiddelen, dit in overleg met de bedrijfsarts. In dat geval kan gebruik worden gemaakt van zakjes zeeppoeder, of vloeibare zeep van een andere samenstelling.

    • De zeep wordt door middel van een dispenser verstrekt.
    • Het gebruik van desinfecterende zeep voor handdesinfectie heeft geen toegevoegde waarde.

      Motivatie: Desinfecterende zeep is minder effectief dan handalcohol.

      Ter informatie
      Desinfecterende zeep betreft een desinfectans, wat betekent dat sprake is van een ontsmettende / desinfecterende werking. Een dergelijk desinfectans wordt plaatselijk (uitwendig) gebruikt op het lichaam om schadelijke micro-organismen te inactiveren / te doden.
  • Papieren handdoekjes
  • Na het wassen van de handen is het afdrogen van de handen een logisch gevolg.

    Het afdrogen van de handen maakt onderdeel uit van het verwijderen van vuil op de handen.
    Na het wassen van de handen met een desinfecterende zeep volgens het handenwasprotocol bestaat de mogelijkheid dat zich nog (microscopisch) kleine vuilresten op de handen bevinden. Door de handen goed af te drogen met een papieren handdoek worden ook deze vuilresten verwijderd.

    • Papieren handdoekjes zijn een disposebel product en geschikt voor eenmalig gebruik.
    • Na gebruik dienen de handdoekjes via het afval te worden afgevoerd.

    Belangrijk
    Met regelmaat zijn in overledenenzorgruimten katoenen handdoeken te vinden om de handen mee af te drogen.
    Reeds gebruikte katoenen handdoeken vormen een grote bron van onwenselijke (schadelijke) micro-organismen en dienen om deze rede niet voor handhygiëne na overledenenzorg te worden gebruikt!
    Het is niet de bedoeling dat na het ontdoen van micro-organismen door het volgen van het handenwasprotocol weer micro-organismen op uw handen terechtkomen doordat u gebruik maakt van een besmette katoenen handdoek!

    Als geen papieren handdoekjes beschikbaar zijn kan eventueel gebruik worden gemaakt van een schone katoenen handdoek om de handen te drogen.

  • Huidcrème / Handcrème
  • Door veelvuldig toepassen van handhygiëne, vooral wassen, kan de huid uitdrogen en geïrriteerd raken. Dit kan worden tegengegaan door het gebruik van een vochtinbrengende huidcrème.

    • Handcrèmes worden geleverd in kleine tubes voor persoonlijk gebruik of in dispensers met wegwerpbare containers, die niet worden nagevuld.
    • Het tuitje van de dispenser of de mond van de tube mag bij het nemen van handcrème niet worden aangeraakt.

      Motivatie: Bij aanraking van het tuitje van de dispenser of de mond van de tube kan de handcrème besmet raken.

    • Potten handcrème mogen niet worden gebruikt.

      Motivatie: Handcrème in potten kan gemakkelijk besmet raken.

  • Dispensers
      Aan dispensers worden de volgende eisen gesteld:
      • Alle vaste dispensers moeten zijn voorzien van elleboogbediening;
      • Ze moeten zo zijn geconstrueerd dat de inhoud niet kan worden besmet;
      • Er mogen geen systemen gebruikt worden met een navulbaar reservoir.
        De voorkeur gaat uit naar systemen die gebruik maken van wegwerpbare flessen.

Uitvoering handreiniging - handdesinfectie
    Er mogen geen ringen, polshorloges, armbanden worden gedragen, evenmin als kleding met lange mouwen. Tevens mogen geen kunstnagels worden gedragen.

    Motivatie:

    • Handsieraden, polshorloges en lange mouwen belemmeren een goede uitvoering van handreiniging of –desinfectie.
    • Medewerkers die kunstnagels dragen hebben na handhygiëne vaker grotere aantallen pathogene micro-organismen op de handen dan medewerkers zonder kunstnagels.

Handreiniging (desinfecterende zeep)

  • Handreiniging dient als volgt plaats te vinden.
    1. Het openen van de kraan gebeurt automatisch of is voorzien van voet of elleboog bediening.
    2. Maak de handen nat met water uit een flink stromende kraan. Voorzie de handen van een laag vloeibare zeep uit een dispenser, zonder het tuitje van de dispenser aan te raken.
    3. Wrijf de handen vervolgens gedurende 10 seconden goed over elkaar, waarbij vingertoppen, duimen en gebieden tussen de vingers ende polsen moeten goed moeten worden ingewreven.
    4. Spoel de handen goed af.
    5. Sluit de kraan met een elleboog of voet bediening.

        Als een kraan geen elleboog of voet bediening heeft maar draaiknoppen dient u de kraan dicht te draaien met een papieren handdoekje (waarmee u net uw handen heeft afgedroogd).
        Op deze manier voorkomt u dat micro-organismen op de draaiknop weer op uw vingers / handen belanden.
        U voert deze handeling uit nadat u uw handen heeft gedroogd (punt 6).

    6. Droog de handen af met een wegwerpbare handdoek, ook de polsen en de huid tussen de vingers drogen.
    7. Deponeer de gebruikte handdoek in de daarvoor bestemde container.
  • Het gebruik van een elektrische handdroger voor het drogen van de handen wordt ontraden.

    Motivatie: Het drogen duurt te lang en mechanische verwijdering van micro-organismen (door middel van het droogdoekje) wordt gemist. Bovendien droogt de huid uit, wat een onnodige extra belasting van de huid betekent.

    Download pdf: Download pdf:

Handdesinfectie (handenalcohol)

  • Handdesinfectie dient als volgt plaats te vinden
    1. Breng uit de dispenser handalcohol aan op de droge handen, zonder daarbij hettuitje van de dispenser aan te raken
    2. Neem zoveel handalcohol dat het kuiltje van één hand met handalcohol is gevuld. Deze hoeveelheid is nodig om de handen gedurende de volledige inwerktijd van de handalcohol (30 seconden) nat te houden.
    3. Wrijf de handen nu gedurende ongeveer 30 seconden zorgvuldig over elkaar, tot ze droog zijn. Ook de vingertoppen, duimen, gebieden tussen de vingers en de polsen moeten grondig met de handalcohol worden ingewreven.
    4. Bij niet of onvoldoende droging van de alcohol is het effect minder en bestaat bovendien de kans bij aansluitend gebruik van handschoenen, op huidirritatie.

    NB. Vaak worden bepaalde delen van de handen vergeten. Veel vergeten delen van de handen zijn de vingertoppen, tussen de vingers, en de duimen.

    Download pdf: Download pdf:


Protocol Besmettingsgevaar & beschermingsmaatregelen
  1. Inleiding
  2. Doelstelling
  3. Copyright & Vrijwaring
  4. Auteur
  5. Theorie besmetting
  6. Overledene besmet
  7. Traumaslachtoffers
  8. Prik-, snij-, spataccident
  9. Overledenenzorg algemeen
  10. Overledenenzorg bij bekende besmettelijke ziekte
  11. Vaccinaties
  12. Aangifteplicht infectieziekten
  13. Producten persoonlijke bescherming
  14. Persoonlijke hygiëne
  15. Protocol handhygiëne
  16. Uitkleedprotocol
  17. Schoonmaken (hygiëne) werkomgeving en gebruikte materiaal
  18. Linnengoed en kleding
  19. Veilig werken in de obductiekamer

© Copyright 2005 - Wiegman Communications www.uitvaart-adresgids.nl / www.overledenenzorgpro.nl